Kennisimpuls Waterkwaliteit

In de Kennisimpuls Waterkwaliteit (KIWK) werken het Rijk, provincies, waterschappen, drinkwaterbedrijven, kennisinstituten en belanghebbende partijen aan het vergroten van het inzicht in de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Dit inzicht draagt bij aan het nemen van de juiste maatregelen om die kwaliteit te verbeteren en de biodiversiteit te vergroten. In het programma brengen de deelnemers de benodigde kennis bij elkaar en maken ze die kennis (beter) toepasbaar voor de praktijk van het waterkwaliteitsbeheer. Hiermee verstevigen ze de basis onder het te voeren waterkwaliteitsbeleid.

De waterkwaliteit is in grote delen van het land de afgelopen jaren duidelijk verbeterd, maar de verbetering stagneert. Het Planbureau voor de leefomgeving (PBL) becijferde begin 2016 in haar rapport ‘Waterkwaliteit nu en in de toekomst’ dat de geplande verbeteringsmaatregelen (in de periode 2016-2021) zeer waarschijnlijk niet leiden tot het bereiken van de gewenste toestand in 2027. Dit is de uiterste datum waarop EU-lidstaten moeten voldoen aan de KRW-doelen. Dit geldt zowel voor de samenstelling van waterflora en -fauna, als voor de concentraties aan chemische stoffen. Het PBL geeft in dit rapport aan dat een slimme combinatie van maatregelen nodig is om de doelen alsnog te halen.

De boodschap van PBL werd gehoord en kreeg in november 2016 een bestuurlijk vervolg. Tijdens de Delta-aanpak conferentie ondertekenden vertegenwoordigers van Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, drinkwaterbedrijven, kennisinstituten, maatschappelijke organisaties, de industrie en de landbouw de intentieverklaring Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater’ (DAWZ). De Delta-aanpak bestaat uit een groot aantal acties die moeten leiden tot chemisch schoon en ecologisch gezond water. De ondertekenaars gaan daar de komende jaren gezamenlijk aan werken. Centraal staat de aanpak van nutriënten , gewasbeschermingsmiddelen en medicijnresten. Er zijn daarnaast acties die op andere thema’s betrekking hebben zoals bescherming van drinkwaterbronnen, inzicht in brakwatersystemen en inzicht in de beïnvloeding van het gedrag van de belanghebbenden in de waterketen.

Een belangrijk onderdeel van de Delta-aanpak is het verstevigen van de kennisbasis. Kortom: welke kennis hebben waterkwaliteitsbeheerders en belanghebbenden (zoals de landbouw) nodig om de ambities van de Delta aanpak daadwerkelijk te realiseren?  Het gaat hierbij zowel om nieuw te ontwikkelen kennis, het ontsluiten van kennis als om het bundelen en toepasbaar maken van bestaande kennis en deze in de praktijk toe te passen. Dit is in het kort de Kennisimpuls Waterkwaliteit, kortweg KIWK.

Vraaggestuurd programma

De Kennisimpuls Waterkwaliteit geeft alleen antwoorden waar vanuit de praktijk vraag naar is. Dat is het uitgangspunt. De kennisvragen zijn opgehaald tijdens vraagarticulatiesessies met deelnemers van alle betrokken partijen. Daaruit zijn tien belangrijke vraagstukken gedefinieerd waaraan projecten zijn opgehangen. Alle projecten worden begeleid door een gebruikerscommissie met vertegenwoordigers van waterbeheer en belanghebbende partijen. Dit om de vraagsturing van de projecten te waarborgen.

KIWK: De vraagstukken

Het KIWK geeft antwoord op tien vragen en ontwikkelt een analyse instrument waterkwaliteit.

1. Kennisvalorisatie: hoe zorgen we ervoor dat de verkregen kennis en inzichten waarde krijgen in en voor de praktijk?

2. Ketenverkenner: hoe kunnen we succesfactoren uit ketenaanpak geneesmiddelen toepassen op andere stoffen die de waterkwaliteit negatief beïnvloeden?

3. Gedragswetenschappen: hoe kunnen waterbeheerders het gedrag van andere belanghebbende partijen beïnvloeden, waardoor de waterkwaliteit verbetert?

4. Effectgebaseerde monitoring en mengseltoxiciteit: Hoe kunnen we de waterkwaliteit bepalen op basis van gemeten effecten van (samenstellingen van) toxische stoffen, en bepalen waar maatregelen het best genomen kunnen worden?

5. Systeemkennis ecologie en waterkwaliteit: hoe kunnen we  relaties tussen biotiek en abiotiek kwantificeren voor het bepalen van samenhangende maatregelpakketten om ecologische doelen te halen?

6. Emissieroutes gewasbeschermingsmiddelen: hoe brengen we bronnen en routes van gewasbeschermingsmiddelen goed in beeld, zodat we gericht maatregelen kunnen nemen?

7. Verspreidingsroutes diergeneesmiddelen: wat zijn de emissies en wat zijn de routes van diergeneesmiddelen en de invloed ervan op de waterkwaliteit, als basis voor het nemen van doeltreffende maatregelen?

8. Nutriëntenmaatregelen: hoe kunnen systeemkennis en monitoring over  aard en afkomst nutriënten  ingezet worden voor handelingsperspectieven, waterbewustzijn en handhaving in de landbouw?

9. Systeemkennis voor brakke wateren: hoe functioneren brakke wateren ecologisch gezien, wat zijn de knelpunten en welke mogelijk verbetermaatregelen kunnen we nemen?

10. Grondwaterkwaliteit: Welke  huidige en toekomstige risico’s voor diffuse grondwaterverontreiniging moeten in beeld gebracht worden brengen, specifiek met het oog op drinkwaterwinning? 

11. Nationale Analyse Waterkwaliteit: de Nationale Analyse Waterkwaliteit informeert politiek en maatschappij over de stand van zaken van de Delta-aanpak en de KRW-opgaven en biedt betrokken partijen onderbouwende informatie bij het verbeteren van de waterkwaliteit en het behalen van KRW-doelen.

Bekijk hieronder ('Downloads') het uitgebreide overzicht met gedefinieerde vraagstukken en daaraan gerelateerde projecten.

KIW: looptijd en financiers

De Kennisimpuls Waterkwaliteit is gestart in 2018 en loopt vooralsnog tot eind 2021, vier jaar dus. De kennisimpuls wordt gefinancierd door het ministerie van I&W, provincies, de drinkwaterbedrijven, de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer STOWA en de gezamenlijke waterschappen.

Kennisimpuls Waterkwaliteit. Beter weten wat er speelt en wat er kan