English resume27 augustus 2026
Onderzoek naar alternatief beheer van oevers en watergangen
Op 1 april 2025 is voor de waterschappen de gedragscode soortenbescherming bestendig beheer en onderhoud vastgesteld. Deze geldt voor een periode van vijf jaar. In de aanloop naar een nieuwe gedragscode laat STOWA, met subsidie van LVVN, onderzoek doen naar klepelen en een alternatieve beheerstrategie: de zogenoemde habitatbenadering, die veel waterschappen al langer toepassen. Dit onderzoek richt zich specifiek op het beheer en onderhoud van oevers en watergangen.
Waterschappen beheren ruim 225.000 km watergangen, ruim 17.500 km waterkeringen, ongeveer 7.500 km wegen, gemalen, waterbergingen, etc. Voor onderhoudswerkzaamheden die een negatief effect kunnen hebben op beschermde soorten, moeten waterschappen een vrijstelling aanvragen van verbodsbepalingen die zijn opgenomen in uiteenlopende (inter)nationale wetten en regels. Dat kan via een vergunning. Maar voor standaardwerkzaamheden maakt men meestal gebruik van een gedragscode. Met deze ‘Gedragscode soortenbescherming voor de Unie van Waterschappen’ voorkom je dat je voor standaardwerkzaamheden iedere keer opnieuw een nieuwe vergunning moet aanvragen bij de provincie.
Habitatbenadering
Als vertrekpunt werkt de huidige gedragscode met soortgebonden maatregelen. Praktisch betekent dit dat waterschappen voorafgaand aan de werkzaamheden onderzoek (literatuurstudie en locatiebezoek) doen naar de aanwezigheid van beschermde soorten als basis voor het opstellen van werkprotocollen per werkgebied. Omdat waterschappen een omvangrijk werkgebied hebben, gaat het om een zeer grote inspanning. Mede om die reden werken waterschappen op veel locaties volgens een afwijkende aanpak: de habitatbenadering. De habitatbenadering houdt niet alleen rekening met plekken waar soorten voorkomen; ook op plekken waar (nog) geen beschermde soorten voorkomen, wordt geschikt habitat gespaard.
Omdat als vertrekpunt rekening gehouden wordt met de aanwezigheid, kan volstaan worden met een lichtere onderzoeksinspanning. De aanname is dat de habitatbenadering nieuwe kansen biedt voor beschermde (en overige) soorten. Een tweede aanname is dat de lichtere onderzoeksinspanning geen negatief effect heeft op populaties van beschermde soorten. Naar beide aannames is echter onvoldoende onderzoek gedaan.
Alternatieve aanpak
Het ministerie van LVVN staat niet onwelwillend tegenover de alternatieve aanpak, maar wil de garantie dat deze ten minste evengoed werkt als de oude benadering. Vandaar dat in dit 4-jarige onderzoek de habitatbenadering voor oevers en watergangen vergeleken gaat worden met de traditionele soortgerichte aanpak die de basis vormt voor de huidige gedragscode. Naast de habitatbenadering wordt in het 4-jarige onderzoek ook gekeken naar de ecologische schade als gevolg van verschillende maaimethodes in relatie tot effectiviteit en veiligheid. In de huidige gedagscode is een verbod op klepelmaaien opgenomen. Dit geeft echter problemen in de uitvoering, hogere kosten en mogelijk ook gemiste kansen vanuit de ecologie. Immers, met gebruik van een klepelmaaier kan de maaifrequentie omlaag, kunnen maaimomenten worden uitgesteld en kan zwaardere vegetatie worden beheerd. Daarom onderzoekt men ook hoe klepelen zich verhoudt tot andere maaimethodes. Ten slotte wordt onderzocht hoe verschillende onderzoeksmethoden naar beschermde soorten zich tot elkaar verhouden.