In een dichtbevolkt land wordt het steeds belangrijker dat bouwers, beheerders, bedrijven en bewoners goed weten waar leidingen lopen en waar dus niet kan worden gebouwd zonder risico’s op schade en overlast. Dat risico neemt toe: in 2024 kwamen er 300 huizen bij die gebouwd zijn bovenop bestaande leidingen, zo bleek uit een analyse met de BGT. En ook de staat waarin leidingen verkeren vraagt om aandacht, bijvoorbeeld vanwege de aantasting van leidingen door zwavelzuur. Goed en veilig afvalwatertransport is dus concreet, urgent en actueel. Of het nu gaat om huizenbouw, omgevingsbeheer of de vervanging van leidingen die daaraan toe zijn. En daarom zorgt het Programma  Professioneel Afvalwatertransport (PAT) van STOWA, Stichting RIONED, Het Waterschapshuis (HWH) en DELTARES op verschillende manieren dat we kunnen beschikken over de goede data en bruikbare informatie.

Data op orde: een basis voor preventie

Weten waar je leiding ligt, klinkt eenvoudiger dan het is. In de praktijk liggen leidingen vaak elders of anders dan vooraf werd gedacht of geregistreerd. Of ze liggen op plaatsen waar dat zorgt voor risico’s. Bij aanvang van het PAT-project ‘Data op Orde & Informatievoorziening’ was sprake van zo’n 1000 panden op persleidingen. Verder onderzoek heeft echter uitgewezen dat het aantal kwetsbare plekken fors hoger ligt, meer dan 1500. De toename komt vooral doordat steeds meer waterschappen deelnemen aan de data-analyse waarmee panden bovenop transportleidingen worden geïdentificeerd. Inmiddels doen 19 van de 21 waterschappen mee.

De informatie helpt bij het opstellen van een stappenplan om bebouwing op een leiding te voorkomen en de risico’s en eventuele aanpak van de bebouwing te beoordelen. Dit gebeurt in het PAT-project 'Tracé-integriteit'. En PAT kijkt verder: de analyse van kritische kruisingen met transportleidingen is uitgebreid en bevat nu onder andere het TenneT-hoogspanningsnet.

Afbeelding 1. Kaartbeelden met Panden-op-(Pers)leidingenanalyse & Kritische Kruisingen met transportleiding-analyse.

Hou je grond in de gaten

Ook voor onderzoek naar de staat van leidingen komt steeds meer data beschikbaar. Het project ‘Data op Orde & Informatievoorziening’ zorgde ervoor dat het onderzoek naar H2S-aantasting van transportleidingen door stichting RIONED inmiddels gebruik kan maken van landelijke data, die ook kunnen worden ingezet om uit te rekenen wat de vervangingskosten zijn. Dat resultaat steunt op de intensieve samenwerking van de betrokken partijen die hun data ontsluiten en delen via het Gegevensknooppunt Waterschappen (GkW). De GkW-kaarten die de waterketen in beeld brengen, worden voortdurend verrijkt met nieuwe gegevens.

 Afbeelding 2. Mate van compleetheid van landelijk ontsloten data over het transportsysteem, per waterschap.

Centrale rol

Data en analyses vervullen steeds meer een centrale rol in het PAT-programma en leveren belangrijke input voor deelprojecten zoals 'Incidentenregistratie', ‘Inspectietechnieken’ en 'Tracé-integriteit'. Door de samenwerking met collega's van het Waterschapshuis zijn de data over objecten en hun eigenschappen direct uit GkW te benutten, waardoor we steeds meer uitgebreide analyses kunnen uitvoeren voor het leidingbeheer. We zijn er nog niet. Over extra gegevensverzamelingen en onderzoek (bijvoorbeeld naar bomen en zetting) lopen gesprekken met de projectpartners. Maar we hebben er vertrouwen in dat de resultaten van PAT nu en in de toekomst datagedreven handvatten bieden voor beheer én waterbeheerders en andere organisaties inspireren zich aan te sluiten bij hun samenwerking.