Een rioolwaterzuivering is een dynamische fabriek met veel variabelen. De hoeveelheid binnenkomend rioolwater wisselt sterk. Na een fikse regenbui kan het debiet makkelijk verdrievoudigen. Ook de samenstelling van de vervuiling varieert. De temperatuur van het water verandert bovendien met de seizoenen en het dag-nachtritme. De samenstelling en activiteit van de bacteriën in het slib die het zuiveringswerk doen, bewegen mee met temperatuur en variatie in verontreinigingen. 

Dynamiek

Ondanks al deze dynamiek worden rwzi’s nog vaak ontworpen en gemodelleerd op basis van een gemiddelde aanvoer. Dat gebeurt vaak met statische modellen (zoals het HSA-model voor stikstof en het Scheer-model voor fosfor). Omdat deze modellen uitgaan van optimale omstandigheden en geen rekening houden met de bovenbeschreven dynamiek, zijn ze in een aantal gevallen niet meer toereikend. Zeker niet, nu vanwege steeds scherpere effluenteisen het beheersen van de dynamiek in aanvoer en het optimaliseren van zuiveringsprocessen steeds belangrijker wordt. Een dynamisch model houdt wel rekening met deze dynamiek. 

Dynamisch in plaats van statisch modelleren biedt inzicht in de optimalisatiemogelijkheden van rwzi’s van zowel bestaande als in de ontwerpfase verkerende installaties. Een dynamisch model zoals SUMO laat snel zien wat mogelijk is, waar de rek en ruimte zit, en welke optimalisaties mogelijk zijn. Een dynamisch model zoals SUMO laat snel zien wat mogelijk is, waar de rek en ruimte zit, en welke optimalisaties mogelijk zijn. Een dynamisch model zoals SUMO laat snel zien wat mogelijk is, waar de rek en ruimte zit, en welke optimalisaties mogelijk zijn.

Een dynamisch model zoals SUMO laat snel zien wat mogelijk is, waar de rek en ruimte zit, en welke optimalisaties mogelijk zijn. Waterschappen kunnen hierdoor uitbreidingen en nieuwbouw uitstellen en/of efficiënter dimensioneren. Dit is kostenbesparend, duurzaam en speelt in op de krapte aan specialistische kennis en personeel. Dit rapport bevat een stappenplan voor het gebruik van het dynamisch model SUMO. 

Cases

Parallel aan dit rapport zijn vier cases uitgewerkt volgens dit stappenplan. Deze zijn te vinden in STOWA-rapport 2025-44. De cases betreffen rwzi’s van verschillende groottes, configuraties en effluentconcentraties: de rwzi’s Bergambacht, Amersfoort, Hellevoetsluis en Winterswijk. Bij deze cases heeft dynamisch modelleren in SUMO meerwaarde laten zien ten opzichte van statische modellen. Dit komt door factoren als een optimale verdeling van de anoxische en oxische zones en een optimalisatie van de retourslibregeling. Deze worden beide als optimaal beschouwd in statische modellen en dit blijkt in de praktijk vaak anders. Dit rapport biedt tevens een overzichtelijke inkijk in het gebruik en de toepassing van het stappenplan uit de handreiking.

CoP

STOWA gaat dit jaar een Community of Practice dynamisch modelleren oprichten. Deze CoP is primair bedoeld voor medewerkers van waterschappen die actief (willen gaan) modelleren. Het uitgangspunt is het uitwisselen van kennis en ervaringen, in een open en transparante omgeving. Naar verwachting komt de CoP  twee keer per jaar bij elkaar. De eerste keer in Q2 2026. Heb je interesse? Meld je aan bij Cora Uijterlinde (uijterlinde@stowa.nl), of bij Jeremy Versteegh van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (j.versteegh@hhnk.nl).