In Nederland bestaat ongeveer 25 procent van de rioolstelsels uit een gescheiden stelsel en ongeveer 8 procent uit een verbeterd gescheiden stelsel (VGS). Bij een gescheiden stelsel worden afvalwater en regenwater apart afgevoerd. Een bekend probleem hierbij zijn zogenoemde foutaansluitingen en foutieve lozingen waarbij huishoudelijk afvalwater, verfresten of spoelwater met verf per ongeluk in het regenwaterriool terechtkomen. Lange tijd werd regenwater dat op deze manier wordt afgevoerd, desondanks gezien als schoon genoeg voor lozing op oppervlaktewater. Tegenwoordig worden steeds vaker voorzieningen toegepast om dit water alsnog te zuiveren.

Een verbeterd gescheiden rioolstelsel voert vuilwater en regenwater meestal apart af. Maar bij hevige regen kan een deel van het regenwater toch naar de vuilwaterriolering worden geleid, waardoor overstorten minder vaak voorkomen en watervervuiling afneemt. Bij deze stelsels staat de afvoer van relatief schoon water, zoals regenwater, oppervlaktewater en grondwater, naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) steeds meer ter discussie. Beheerders van zuiveringsinstallaties zoeken extra capaciteit op de rwzi’s en hebben liever geen schoon hemelwater naar de rwzi; tegelijkertijd willen waterbeheerders regenwater juist liever lokaal vasthouden.

In de praktijk worden bestaande VGS-stelsels op veel plaatsen aangepast naar gescheiden stelsels. Soms worden ze tijdelijk anders ingezet om de druk op lager gelegen gemengde rioolstelsels te verminderen. Samengevat: er is een duidelijke wens om zo min mogelijk regenwater naar de rwzi af te voeren. Dit kan door anders om te gaan met VGS-stelsels, regenwater bij uitlaten te zuiveren en foutieve lozingen te herstellen. De keuze voor een bepaalde oplossing hangt vaak af van de organisatie. Soms zelfs van individuele voorkeuren, waardoor beslissingen niet altijd consistent of goed herhaalbaar zijn.

Kortom: het functioneren van stedelijke watersystemen onder druk. Beleidsmatig is de oplossingsrichting al decennia helder: afkoppelen van verhard oppervlak. Alleen afkoppelen blijkt echter vaak onvoldoende of kan zelfs averechts uitpakken: ook het ontvangende oppervlaktewater, de bodem en het maaiveld moeten voldoende capaciteit hebben om hemelwater te kunnen verwerken. Gemeenten en waterschappen moeten samen investeren in stedelijke watersystemen met voldoende ruimte voor hemelwater. Met oog voor samenhang tussen waterketen, hemelwatervoorzieningen, oppervlaktewater, grondwater en openbare ruimte. Het position paper gaat dieper in op deze problematiek. 

Animaties hemelwater:
Hemelwater afkoppelen, goed idee? | STOWA

Deze ontwikkelingen zijn beschreven in dit artikel in het vakblad H2O.