Gemeenten zitten steeds vaker in de knel met het verwerken van hemelwater. Het is te schoon voor de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi), maar te vies voor de sloot. Oplossingen zoals bergen en infiltreren nemen veel ruimte in beslag. Het bepalen van de juiste balans tussen tijdelijk bergen, infiltreren en afvoeren naar oppervlaktewater en de rwzi is daardoor complex. Maatregelen die wateroverlast in een wijk verminderen, kunnen tegelijkertijd negatieve effecten hebben op waterkwaliteit of zuiveringsrendement van de rwzi. Zie ook het rapport 'Afkoppelen. Kansen en risico's van anders omgaan met hemelwater in de stad (2019-22)’

De optimale aanpak is sterk gebiedsafhankelijk. Bodemopbouw, type rioolstelsel, dichtheid van het watersysteem en de belastbaarheid ervan spelen daarbij allemaal een rol. Daarnaast zijn keuzes nodig wat betreft de vraag waar en door wie regenwater wordt verwerkt, bijvoorbeeld op particulier terrein of in de openbare ruimte. En kies je daarbij dan voor directe of vertraagde afvoer? Deze afwegingen worden verder bemoeilijkt door het feit dat wateropgaven samenkomen met andere opgaven, zoals klimaatadaptatie, drinkwaterbesparing en de Kaderrichtlijn Water. Ook de vervangingsopgave van bestaande infrastructuur, zoals riolering, persleidingen en rwzi’s, en opgaven in andere domeinen, zoals woningbouw en de energietransitie, hebben invloed. 

Voor goede besluitvorming is behoefte aan feitelijke kennis en kengetallen die inzicht geven in de werking van het systeem, effecten van keuzes en beschikbare sturingsruimte. Er is al veel kennis beschikbaar bij onder andere Stichting RIONED en STOWA, maar deze is vaak versnipperd en gaat in op losse thema’s. Een samenhangend overzicht ontbreekt. Vandaar dat RIONED en STOWA samenwerken aan het inzichtelijk maken van de afwegingsruimte bij hemelwater: hoe bepaal je haalbare, gebiedsgerichte doelen en welke keuzes horen daarbij? Het doel is niet een nieuwe methode of allesomvattend stappenplan, maar het bundelen van bestaande kennis tot een bruikbaar overzicht.

Het project is verkennend en moet handvatten opleveren om de vraag ‘Waar mag en kan het hemelwater heen?’ beter te onderbouwen. Dat gebeurt met feiten en kengetallen. In 2026 verschijnt een eerste rapport, genaamd ‘Integrale afweging verwerking hemelwater’.