Klimaatverandering heeft een steeds grotere impact op ons leven. Ook de druk op het watersysteem neemt toe door klimaatverandering, zowel direct (o.a. hogere temperaturen en veranderend neerslagpatroon) als indirect (veranderend gebruik door o.a. recreatie, watervraag, doorstroming en bevaarbaarheid). Daardoor komen de waterkwaliteit en de aquatische ecologie in het geding, bijvoorbeeld door toename van algenbloei, het sterven van vissen of het risico om ziek te worden van zwemwater. Het is noodzakelijk dat klimaatverandering goed wordt meegenomen in ons waterkwaliteitsbeheer. 

Tegelijkertijd worstelen veel waterbeheerders met het thema. Het gaat om vragen als:

• Wat zijn de effecten van klimaatverandering en wat is daarvan nu al zichtbaar?
• Welke consequenties hebben die effecten?
• Hoe nemen we klimaatverandering en waterkwaliteit effectief mee in onze plannen? En hoe verhoudt zich dat tot overkoepelende zaken zoals het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie of de Kaderrichtlijn Water (zie onder)?
• Wat zijn de consequenties, zowel op juridisch als op praktisch niveau? 

We merken dat er behoefte is aan een platform voor kennisuitwisseling en ideeënvorming. De CoP Waterkwaliteit en klimaat geeft invulling aan die behoefte.

Kaderrichtlijn Water (KRW)

De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die er is om in alle Europese lidstaten schoon en gezond oppervlaktewater te bewerkstelligen en te behouden. De richtlijn is in 2000 van kracht gegaan. Uiterlijk 2027 moeten de lidstaten de doelen voor hun grond- en oppervlaktewaterkwaliteit hebben behaald. De KRW beoordeelt zowel de ecologische als de chemische toestand.

Klimaatverandering of de effecten daarvan zijn niet expliciet benoemd binnen de KRW, en strikt genomen valt klimaatverandering buiten de juridische systematiek. Toch zijn er een aantal redenen waarom deze vrijwaring van verplichting op lange termijn mogelijk geen stand houdt:

1. Binnen de Water Framework Directive en bijbehorende Guidance documenten wordt klimaatverandering wel als een drukfactor gezien die invloed heeft op de toestand van waterlichamen. De effecten van een drukfactor moeten lidstaten meenemen in onder andere de beoordeling van de huidige toestand, de monitoring en de selectie van maatregelen;
2. Klimaatverandering zorgt in veel gevallen voor een achteruitgang van de toestand van waterlichamen en een verminderde effectiviteit van maatregelen om de wateren in goede toestand te houden. Dit is in strijd met het achteruitgangsverbod van de KRW, en verplicht daardoor de waterbeheerders om maatregelen te treffen om die achteruitgang te voorkomen;
3. De KRW heeft een zorgplicht. Wanneer klimaatverandering invloed heeft op de verslechtering van de toestand, kan worden beargumenteerd dat het niet meenemen van klimaatverandering in strijd is met de zorgplicht. Daarnaast is de KRW opgezet met een streven naar een goede ecologische en chemische toestand. Wanneer klimaatverandering die goede toestand ondermijnt, moet klimaatverandering dus ook worden meegenomen binnen de KRW, ook al is het niet expliciet benoemd. 

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA)

Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is een nationaal programma dat streeft naar een klimaatbestendig en waterrobuust ingericht Nederland in 2050. Het DPRA heeft daarbij als doel om wateroverlast, droogte, hittestress en de gevolgen van overstromingen te beperken.

Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk werken samen aan het DPRA. Dit doen zij vanuit zeven ambities. De eerste ambitie is het in beeld brengen van de kwetsbaarheid van steden, dorpen en buitengebieden voor klimaatverandering. Dit wordt gedaan met behulp van een klimaatstresstest.

Een klimaatstresstest bestaat uit testen voor vier klimaatthema’s: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Daarnaast zijn er andere hulpmiddelen ontwikkeld, zoals de Klimaateffectatlas of de monitorkaart stresstesten, die een overzicht geeft van de uitgevoerde stresstesten in Nederland.

De overige zes ambities van het DPRA zijn:

1. Kwetsbaarheid van steden, dorpen en buitengebieden voor klimaatverandering in beeld brengen met behulp van de klimaatstresstesten;
2. Het voeren van risicodialogen en het opstellen van strategieën;
3. Het opstellen van een uitvoeringsagenda;
4. Het benutten van meekoppelkansen;
5. Het stimuleren en faciliteren van ruimtelijke adaptatie;
6. Het reguleren en borgen van ruimtelijke adaptatie;
7. Het handelen bij calamiteiten die veroorzaakt worden door wateroverlast, hitte, droogte of overstroming. 

Bijeenkomsten

De CoP Waterkwaliteit en Klimaat organiseert jaarlijks enkele bijeenkomsten. Houd daarvoor de agenda van STOWA in de gaten. De bijeenkomsten worden ook aangekondigd in de maandelijkse digitale nieuwsbrief van STOWA. > Aanmelden voor de nieuwsbrief